۞ امام علی (ع) می فرماید:
شهردار عسلویه با تشریح پیامدهای توسعه شتابان صنایع نفت و گاز پارس جنوبی بر شهرهای پیرامونی، خواستار بازتعریف رابطه صنعت و شهر، حمایت پایدار مالی از شهرداری‌ها و تدوین الگوی شهرهای انرژی شد و تأکید کرد: توسعه زمانی محقق می‌شود که مردم، آثار آن را در زندگی روزمره خود احساس کنند.
به گزارش بنک نیوز ، دکتر رحیم جمالی، شهردار عسلویه، در سخنرانی خود به مناسبت روز شهرسازی در دانشگاه خلیج فارس بوشهر، با موضوع «شهرهای جنوب استان بوشهر و نحوه تعامل آن‌ها با صنعت»، به بررسی نقش تاریخی صنعت نفت و گاز در شکل‌گیری و توسعه شهرها، تحولات شهرنشینی در محدوده پارس جنوبی و چالش‌های مدیریت شهری در این منطقه پرداخت.
وی با اشاره به دیدگاه یان گل، شهرساز و معمار دانمارکی، مبنی بر اینکه «ما ابتدا شهرها را ساختیم و سپس این شهرها بودند که بر ما اثر گذاشتند و ما را شکل دادند»، اظهار کرد: در تاریخ معاصر ایران کمتر صنعتی به اندازه صنعت نفت توانسته است بر جغرافیای توسعه کشور تأثیر بگذارد. اکتشاف نفت و گاز در جنوب ایران تنها به معنای کشف یک منبع طبیعی نبود، بلکه زمینه شکل‌گیری شهرهایی را فراهم کرد که در ارتقای اقتصاد، آموزش، بهداشت، فرهنگ و زندگی شهری نقش مؤثری داشتند.
از تجربه آبادان تا چالش شهرهای نفتی جنوب بوشهر
شهردار عسلویه با اشاره به تجربه تاریخی آبادان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نمونه‌های شهرهای نفتی کشور افزود: در تجربه آبادان، صنعت نفت ابتدا زمینه شکل‌گیری و توسعه شهر را فراهم کرد و در ادامه، خود شهر نیز به پیشرفت و شهرت جهانی صنعت نفت کمک کرد. این تجربه نشان می‌دهد که ارتباط متقابل صنعت و شهر می‌تواند به توسعه پایدار هر دو منجر شود.
جمالی با بیان اینکه پس از گذشت حدود سه دهه از پایه‌گذاری صنایع عظیم نفت و گاز پارس جنوبی، شهرهای جنوبی استان بوشهر همچنان کوچک‌تر از ظرفیت و گستره فعالیت‌های صنعتی هستند، تصریح کرد: در این منطقه، سرعت توسعه صنعت به‌مراتب از رشد زیرساخت‌های شهری پیشی گرفته است.
وی با اشاره به قدمت شهرداری‌ها در استان بوشهر گفت: شهرداری بوشهر در سال ۱۲۸۹، تنها سه سال پس از تأسیس شهرداری تهران در سال ۱۲۸۶، شکل گرفت. همچنین شمار نقاط شهری استان که در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی شش نقطه بود، اکنون در سال ۱۴۰۵ به حدود ۴۰ شهر رسیده است.
به گفته وی، از این تعداد، ۲۰ شهر در حوزه نفوذ پارس جنوبی قرار دارند؛ موضوعی که نشان‌دهنده گستره تأثیرگذاری فعالیت‌های نفت و گاز بر ساختار سکونتگاهی و شهرنشینی در جنوب استان است.
از شهرک توحید تا توقف سیاست شهرسازی وزارت نفت
شهردار عسلویه در تشریح سابقه شهرسازی وزارت نفت در استان بوشهر، دهه ۱۳۶۰ را آغاز دوره رسمی این اقدامات دانست و گفت: اگرچه وزارت نفت پیش از آن به‌صورت محدود در جزیره خارک فعالیت‌های شهرسازی داشت، اما یکی از نمونه‌های شاخص این اقدامات، احداث شهرک توحید در شهر جم بود.
وی افزود: شهرک توحید با برخورداری از استانداردهای شهرسازی و امکاناتی همچون بیمارستان، مجموعه ورزشی، مسجد و پارک‌های متعدد طراحی و احداث شد. با آغاز فعالیت تأسیسات پارس جنوبی در دهه ۱۳۷۰ نیز شهرک شهید تنگویان به این مجموعه اضافه شد تا بخشی از نیازهای سکونتی نیروهای شاغل در صنایع نفت و گاز تأمین شود.
جمالی ادامه داد: با گسترش گسترده تأسیسات در عسلویه، افزایش مداوم تعداد پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها و ورود جمعیت جدید، ظرفیت شهرک‌های احداث‌شده پاسخگوی نیازهای منطقه نبود. در همین شرایط، وزارت نفت در اوایل دهه ۱۳۸۰ عملاً سیاست شهرسازی خود را متوقف کرد.
وی این تغییر رویکرد را آغاز یک چالش اساسی دانست و اظهار کرد: از یک سو صنعت با سرعت در حال توسعه بود و از سوی دیگر، برنامه‌ای متناسب برای شهرسازی و تأمین سکونتگاه‌های موردنیاز وجود نداشت.
انتقال بار اسکان نیروهای صنعت به شهرهای پیرامونی
جمالی با تشریح سیاست وزارت نفت برای تأمین مسکن نیروهای شاغل در صنایع منطقه گفت: در دوره‌ای، اعطای تسهیلات بلاعوض یا کم‌بهره برای خرید زمین و مسکن در شهرهای مجاور به‌عنوان راهکار اسکان کارکنان در دستور کار قرار گرفت و عملاً مسئولیت ساخت مسکن به خود کارکنان و تأمین زیرساخت‌های شهری به شهرهای پیرامونی منتقل شد.
وی افزود: احداث خانه در مقایسه با ایجاد یک شهر کامل، هزینه کمتری داشت؛ چراکه شهرسازی علاوه بر تأمین مسکن، مستلزم فراهم‌کردن زیرساخت‌هایی همچون آب، برق، فضای سبز و خدمات عمومی است. در نتیجه، بخش مهمی از بار توسعه سکونتگاهی و تأمین خدمات موردنیاز جمعیت شاغل در صنعت بر دوش شهرداری‌های منطقه قرار گرفت.
به گفته شهردار عسلویه، در همین دوره بسیاری از نقاط روستایی مستعد، به شهر تبدیل شدند که از جمله آن‌ها می‌توان به عسلویه، شهرهای شهرستان جم، بنک، سیراف، بیدخون و چاه‌مبارک اشاره کرد. هم‌زمان، محدوده شهرهای موجود نیز گسترش یافت و شهرهای کنگان، جم و عسلویه از این تحولات تأثیر پذیرفتند.
سه برابر شدن محدوده شهر کنگان و افزایش چشمگیر وسعت شهر جم
شهردار عسلویه با اشاره به تغییرات محدوده شهرهای جنوبی استان، آمارهای قابل‌توجهی از گسترش کالبدی این شهرها ارائه کرد.
وی گفت: محدوده شهر کنگان از حدود ۸۰۰ هکتار در سال ۱۳۹۵ به ۲۴۰۰ هکتار در سال ۱۴۰۵ رسیده و تقریباً سه برابر شده است. همچنین محدوده شهر جم که در سال ۱۳۹۵ حدود ۵۰۰ هکتار بود، اکنون به حدود ۱۸۰۰ هکتار افزایش یافته است.
جمالی با اشاره به وجود اراضی خالی در برخی شهرک‌های جم اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌های خالی در این شهرک‌ها، توسعه شهر جم با سرعت در حال گسترش است و این روند، روستاها و نخلستان‌های پیرامونی را تحت تأثیر قرار داده است.
عسلویه؛ شهری محصور میان تأسیسات صنعتی و در حال توسعه عمودی
وی در ادامه به شرایط خاص شهر عسلویه اشاره کرد و گفت: این شهر به دلیل قرارگرفتن میان تأسیسات متعدد نفت و گاز و وجود خطوط و لوله‌های انتقال، با محدودیت جدی در توسعه افقی و پیوسته مواجه است؛ ازاین‌رو، توسعه کالبدی آن به سمت بلندمرتبه‌سازی و رشد عمودی سوق پیدا کرده است.
شهردار عسلویه همچنین از شکل‌گیری سکونتگاه‌های پراکنده در میان مجموعه‌های صنعتی و پیرامون شهر سخن گفت و افزود: این سکونتگاه‌ها از نظر تأمین خدمات و زندگی روزمره به شهر مادر وابسته‌اند، اما در سطح شهرستان پراکنده شده‌اند؛ الگویی که می‌توان آن را با مفهوم شهرهای کهکشانی در مطالعات کلاسیک شهرسازی مقایسه کرد.
وی پیش‌بینی کرد با افزایش جمعیت در روستاهای شهرستان عسلویه، در آینده شاهد شکل‌گیری نقاط شهری جدیدی نیز باشیم.
زیرساخت‌های ناکافی؛ پیامد توسعه نامتوازن صنعت و شهر
جمالی در بخش دیگری از سخنان خود، مهم‌ترین چالش شهرهای جنوبی استان بوشهر را ناهماهنگی میان رشد صنعت و توسعه زیرساخت‌های شهری دانست و اظهار کرد: کمبود و مشکلات زیرساختی در حوزه‌هایی همچون بیمارستان، تأسیسات آب شرب، حمل‌ونقل عمومی، فاضلاب و فضای سبز، از مسائل جدی این شهرهاست.
وی مشکلات فرهنگی و اجتماعی ناشی از ورود جمعیت جدید و تعامل میان جامعه بومی و مهاجران، ناکارآمدی برخی طرح‌های توسعه شهری و پایان یافتن ظرفیت طرح‌های جامع و تفصیلی پیش از افق زمانی پیش‌بینی‌شده را از دیگر چالش‌ها برشمرد.
به گفته وی، شکل‌گیری برخی محلات بدون برخورداری از طرح و نقشه مناسب و همچنین محدودیت منابع درآمدی شهرداری‌ها، مدیریت و برنامه‌ریزی شهری در جنوب استان را با دشواری‌های بیشتری مواجه کرده است.
«توسعه خدمات عمومی، مسئولیت اجتماعی نیست؛ تکلیف صنعت است»
شهردار عسلویه با تأکید بر ضرورت بازنگری در مفهوم مسئولیت اجتماعی صنایع تصریح کرد: توسعه خدمات عمومی در شهرهای جنوب استان بوشهر را نباید صرفاً مسئولیت اجتماعی صنعت نفت دانست؛ این موضوع یک ضرورت و تکلیف است که مجموعه صنعت باید نسبت به آن اقدام کند و نام‌گذاری آن به‌عنوان مسئولیت اجتماعی، تعبیر دقیقی از این ضرورت نیست.
وی ایجاد معاونت شهرداری‌ها در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و شرکت پازارگاد، با مشارکت و همکاری شرکت‌های پتروشیمی مستقر در منطقه، و همچنین اختصاص اعتبارات سالانه برای حمایت از شهرداری‌های پیرامونی را از اقدامات ضروری عنوان کرد.
جمالی خاطرنشان کرد: بخش قابل‌توجهی از بار اسکان و خدمات‌رسانی به جمعیت مرتبط با صنعت بر دوش شهرداری‌ها قرار گرفته است؛ بنابراین، تداوم توسعه صنعتی بدون توجه متناسب به نیازهای شهرهای پیرامونی، نمی‌تواند به توسعه متوازن منجر شود.
ضرورت تدوین الگوی شهرهای انرژی و بازنگری در ساختار شهرداری‌ها
وی با اشاره به تجربه شهرهای نفتی قدیمی و جدید تأکید کرد: مقایسه این شهرها به معنای موفق دانستن یک الگو و ناموفق دانستن الگوی دیگر نیست، بلکه تجربه شهرهای قدیمی یک درس مهم برای امروز دارد؛ صنعت زمانی بیشترین اثر توسعه‌ای را خواهد داشت که خود را از محیط پیرامونی جدا نکند.
شهردار عسلویه در ادامه، خطاب به مدیران و همکاران حوزه مدیریت شهری، بر ضرورت بازآفرینی تجربه‌های گذشته متناسب با شرایط جدید تأکید کرد و گفت: امروز به طراحی و تدوین الگویی مشخص برای شهرهای انرژی نیاز داریم؛ موضوعی که تحقق آن با همکاری استادان دانشگاه، اندیشمندان، متخصصان شهرسازی و مدیران کلان استان بوشهر امکان‌پذیر است.
وی همچنین بازنگری در شرح وظایف شهرداری‌ها و اصلاح ساختار و چارت سازمانی آن‌ها را ضروری دانست و خواستار متناسب‌سازی مأموریت‌های مدیریت شهری با شرایط خاص شهرهای صنعتی و انرژی‌محور شد.
توسعه باید در زندگی مردم احساس شود
جمالی در پایان سخنان خود با تأکید بر اینکه توسعه صرفاً با افزایش آمار تولید و گسترش تأسیسات صنعتی محقق نمی‌شود، خاطرنشان کرد: «توسعه زمانی اتفاق می‌افتد که مردم، به‌عنوان میزبان صنعت، پیش از آنکه آمارها سخن بگویند، آثار آن را در زندگی خود لمس کنند.»
وی همچنین با اشاره به ضرورت انجام مطالعات تخصصی درباره تحولات شهرهای جنوبی استان بوشهر، ابراز امیدواری کرد این موضوع در دستور کار شهرسازان، معماران و دانشگاه‌های استان قرار گیرد.
خبرنگار
مدیر مسئول و صاحب امتیاز پایگاه خبری: قاسم احمدی | تمامی حقوق این سایت محفوظ است.
دیدگاهتان را بنویسید