تحول شهر كنگان از شهري خطي ، به شهري منسجم و فشرده تر*

(به بهانه افتتاح بلوار جديدامام رضا)

 

رحيم جمالي ( شهردار كنگان)

بعد از ماهها تلاش و كوشش بي وقفه و همكاري نزديك فرمانداري شهرستان كنگان ، شهرداري و شوراي اسلامي بندر كنگان و اداره راه و شهرسازي شهرستان كنگان ، پروژه مهم شهري در آستانه افتتاح قرار دارد ، و انشاء الله در هفته دولت به بهره برداري خواهد رسيد .

اين پروژه از جهات مختلف توسعه شهري بندر كنگان را شتاب خواهد بخشيد و ساختار شهرسازي بندر كنگان ، را هم دچار تحولات اساسي خواهد نمود . در اين مطلب كوتاه ، اثرات اين تحول را مورد بررسي قرار خواهيم داد :

تا پيش از اين مي دانيم كه شهر كنگان ، ساختاري خطي ( نواري يا كريدوري) داشت و كاربريها و فعاليت هاي مختلف ، در ساحل ، بلوار امام خميني و اخيرا در بلوار امام حسين پراكنده و انسجام يافته بود .

شهرهاي خطي ، در الگوي توسعه كالبدي شهرهاي جهان ، قدمتي ديرينه دارند ، و از زماني كه شهرساز معروف اسپانيايي ( سوريا اياماتا) در قرن ١٩ و در توسعه شهري ، اين مدل را پيشنهاد نمود ، در اقصي نقاط جهان ، اين شيوه گسترش شهر ، بصورت برنامه ريزي شده يا ارگانيك ، توليد و تسري يافت .

در زمان حيات او ، رویای وی فقط در یکی از حومه‌های کوچک مادرید صورت حقیقت به خود گرفت. بعد از آن در سومین دهه قرن بیستم، فکر ایجاد شهرهای نوار مانند در روسیه به تحقق رسيد . اما توسعه و رشد شهرها در امتداد جاده های اصلی در سال ۱۹۶۰ کاملاً به منصه ظهور رسید. از این جمله شهرهايي که یکی پس از دیگری ، در ساحل شرقي و پرجمعيت آمريكا در کنار یکدیگر قرار گرفته اند. اخيرا نيز در پروژه اي شاخص در كشور همسايه عربستان سعودي ، شهر نئوم يا “آرمانشهر خطي عربستان “بر همين اساس طراحي گرديد . اما ايجاد شهر خطي در قرن ٢١ ، باعث نگرديد تا شهرسازان جهان اين ايده را به چالش نكشند . از آن جمله ،

رندا کیس شر، استاد شهرساز و نویسنده کتاب «تکامل فرم شهری» ، معتقد است که شهر خطی پیشنهاد شده از سوی عربستان واقعیت های مهمي در نحوه شکل گیری شهرها را نادیده گرفته است. او می گوید: اکثر شهرها طراحی نشده اند. اکثر آن ها طی صدها سال از یک مکان کوچک به مکان بزرگی تبدیل شده اند و آن ها شروع به رشد کردند، چون دلیلی برای این کار داشتند. شهر چیزی نیست که به راحتی بتوان آن را در وسط یک بیابان طراحی کرد. شهر فقط خانه های بزرگ نیست.

در بندر زيباي كنگان ، ساحل و دسترسي به ساحل از بدو پيدايش هسته اوليه شهر ، ناخود آگاه هسته اوليه را به منظور دسترسي به دريا ، آرام آرام به سمت خطي شدن سوق داد ، و محلات اوليه به منظور دسترسي بي واسطه به آب ، خطي شدن شهر را باعث شدند .

بعدها با احداث جاده استراتژيكي كه كل سواحل خليج فارس را بهم پيوند مي داد و عبور اين جاده از شهر كنگان ، دومين عامل شتاب بخش ، به خطي شدن شهر تبديل گرديد .

عوامل ديگري نيز در اين خصوص دخيل هستند كه از حوصله اين گفتار ، خارج است .

الگوي شهرهاي كريدوري ، داراي منافع و معايب متعدد هستند ، اما بنظر مي رسد در شهرهاي ميانه اندام ، معايب آن افزون بر منافع باشد :

-شهر خطی بدون چشم انداز يا تفاوت خاصي در کارکرد و زیبایی در دو سوی یک محور مرکزی شکل می گیرد.

-در مدل شهر خطی همه آمد و رفت محورهای فرعی، بی واسطه و بدون سلسله مراتب صورت می گیرد.

-حضور تقاطع های پیاپی هم جلوی روانی حرکت را می گیرد و حضور دائم خودروها کنش‌های اجتماعی را مختل می کند.

-عمده ترین اشکال توسعه خطی شهر،

عدم مركزيت قوي در شهر است…

لذا در كاركردهاي جديدي كه از شهرها انتظار داريم ، توسعه خطي ، هزينه هاي نگهداري شهرها را افزايش مي دهد و توزيع متوازن خدمات همواره از دغدغه ها خواهد بود . لذا انتظار مي رود احداث اين بلوار و درآينده بلوارهاي ديگري به موازت آن و با فاصله هاي مناسب ، به مرور شهر كنگان را از شهري خطي به شهري منسجم تر تبديل نمايد .

در اينجا به اهم كاركردهايي كه اين بلوار در ساختار شهري كنگان ايفاي نقش خواهد نمود خواهم پرداخت :

١- احداث اين بلوار و شكل گيري كاربريهاي متعدد حول آن ، با توجه به طول نسبتا زياد تا ساحل ، به مرور ساختار شهري كنگان را از شهري خطي به شهري منسجم و فشرده تر تغيير خواهد داد .

٢- احداث بلوار امام رضا ( ع) كه بر خلاف بلوارهاي اصلي ايجاد شده قبلي كه همگي محوري شمالي – جنوبي داشتند ، محوري شرقي – غربي را داراست ، ساختار ترافيك شهري و جابجايي را ، را دچار تحول اساسي خواهد نمود . اتصال ايمن و غير همسطح آن به اتوبان كنگان – بوشهر ، بر شاخص بودن اين محور مي افزايد.

٣- دسترسي به امكانات بندر ، بخصوص احداث بندر جديد كنگان در سالهاي اخير ،

ضرورت دسترسي سريع ، ايمن و روان را اجتناب ناپذير مي نمايد .

تلاش شهرداري و شوراي اسلامي شهر كنگان در حال حاضر ، امتداد بلوار تا ورودي اداره بندر كنگان است. اين مهم با تعريض خيابان فرمانداري و تملك بخشي از خانه هاي مسير ، قابل دسترسي خواهد بود .

٤- محل قرار گيري بلوار ، نيز حائز اهميت و قابل توجه است ، طول شهر كنگان حدود ٨ كيلومتر است ، از محل بلوار ٤ كيلومتر به شمال يا جنوب برويم ، محدوده شهري در همانجا به پايان مي رسد .

٥- با احداث اين بلوار ، شهر كنگان صاحب ورودي جديدي گرديد كه در بر خلاف توسعه شهر ، كه در محور شمالي – جنوبي ست ؛ در شمال يا جنوب شهر قرار ندارد . اين ورودي با طراحي مطلوب و زيبا مي تواند ، سكانس هايي از زيبايي و تنوع شهري را به تازه واردان به نمايش بگذارد و كيفيت محيط شهري را ارتقاء بخشد .

با اميد و آرزوي توسعه روز افزون همه شهرهاي زيباي كشورمان و بخصوص شهر زيباي كنگان /